Page 18 - internet
P. 18

sirdergisi.com
                Eylül 2020 - Muharrem  1442                MANEVİ DİNAMİKLERİMİZ



                                               Râzî





                                                                           Emin ERSOY
                                    Râzî  (Farsça:   sonraları Moğol istilası ve Haçlı seferleri'nin sonucu
                                  الرازي,   Latince:   olarak bu gelişme durmuştur. Bilhassa Moğol istilası
                                  Rhazes) ya da tam   bu elde edilen gelişmelere büyük darbe vurmuştur.
                                  adıyla  Ebû  Bekir   Sadece Sivas kütüphanesinin yakılmasında 250.000
                                  Muhammed  bin   kitap yok olmuştur.
                                  Zekeriyyâ  er-Râzî
                                  (865,  Rey  -  925,   Din hakkında görüşleri
                                  Rey),  Fars  sim-
          yacı, kimyager, hekim ve filozof. Gençlik yıllarında   Razi'ye din ile ilgili atfedilen birçok çelişkili söy-
          edebiyat ve musiki ile ilgilenmiştir ve geçimini ku-  lem  bulunmaktadır.  Biruni'nin  kaleme  aldığı  Ra-
          yumculuk yaparak sağlamıştır. Râzî doğduğu şehir   zi'nin  Bibliografisi  (Risāla  fī  Fihrist  Kutub  al-Rāzī)
          olan  Rey'de  felsefe,  matematik,  doğa  bilimleri  ve   isimli  kitaba  göre  Razi  iki  adet  "kafir  kitabı"  yaz-
          astronomi eğitimi aldıktan sonra Bağdat ve başka   mıştır:  "Fī  al-Nubuwwāt"  (Kehanetler  Üzerine)  ve
          İslam  şehirlerinde  öğrenimini  tamamladı.  Daha   "Fī  Ḥiyal  al-Mutanabbīn"  (Sahte  Peygamberlerin
          sonrasında da tıp öğrenimi gördü. Rey ve Bağdat   Hileleri  Üzerine).  Bu  kitapların  ilki  Biruni'ye  göre
          hastanelerinde  başhekim  olarak  çalışan  Râzî'nin   "dinlere karşı olduğu iddia ediliyordu" ve ikincisi de
          eserlerinin  hemen  hemen  hepsi  Latinceye  çevril-  "peygamberlerin  gerekliliğine  saldırdığı  iddia  edi-
          miştir. Tıp alanında yazdığı Hâvî adlı ansiklopedi 17.   liyordu."Risale isimli eserinde Biruni, Razi'nin dini
          yüzyıl'a kadar alanında en önemli başvuru kayna-  görüşlerini eleştirir ve fikirlerine ihtiyatla yaklaştığı-
          ğı olmuştur. Râzî'nin tıp bilimine yaptığı en önemli   nı söyler ve hatta Razi'nin Mani dininden esinlendi-
          katkılardan biri de ilk defa kimyayı tıbbın hizmetine   ğini iddia eder. Bununla birlikte Biruni Razi'nin, ara-
          sunmuş olmasıdır.                      larında Fi Wujub Da‘wat al-Nabi ‘Ala Man Nakara
                                                 bi al-Nubuwwat (Kehanetleri İnkâr Edenlere Karşı
            Hayatı                               Peygamberin  Öğretilerini  Yayma  Zorunluluğu)  ve
                                                 Fi anna li al-Insan Khaliqan Mutqinan Hakiman (Bu
            Razî eczacılık, simya, müzik ve felsefe dallarında   Adamın Zeki ve Kusursuz Bir Yaradanı Var) da olan
          son  derece  önemli  katkılar  yapmıştır.  Farklı  alan-  din hakkındaki başka kitaplarını da çalışmaları al-
          larla alakalı yaklaşık 200 kitap ve makalesi vardır.  tında "dini bilimler" başlığında listelemiştir. Razi'nin
          Pediyatri'nin babası olarak bilinir. Ayrıca göz bilim-  din ile ilgili günümüze kadar ulaşmış herhangi bir
          leri konusunda da otorite kabul edilmiştir. Alkol ve   çalışması bulunmamaktadır.
          gazyağını bulan ve çiçek hastalığını kızamıktan fark-
          lı  olduğunu  ilk  keşfeden  kişidir.  İngiliz  oryantalist
          Edward Granville Brown'a göre tüm zamanların en
          yetkin bilim insanlarından biridir. Daha çok tıp-ec-  Razi'ye  atfedilen  pek  çok  görüş  ve  alıntı  Ra-
          zacılık alanındaki başarısıyla tanınmıştır. İS 750 yı-  zi'nin günümüze ulaşmış eserlerinden değil, aslen
          lından sonra Türk ve Pers kültürlerinin katılmasıyla   Ebu Hatim el-Razi tarafından yazılan, Aʿlām al-nu-
          kozmopolit bir hal alan İslam medeniyeti her alanda   buwwa isimli bir kitaptan gelmektedir. Ebu Hatim,
          ilerleme kaydetmeye başlamıştır. Bu dönemde bir-  bir İsmaili misyoneriydi ve Razi'yle münazaralarda
          çok İslam şehrinde büyük kütüphaneler kurulmuş-  bulunurdu; ancak bu misyonerin Razi'nin görüşle-
          tur. Bunlar aynı zamanda araştırma merkezleriydi.  rini  güvenilir  bir  şekilde  kaydedip  etmediği  halen
                                                 tartışılmaktadır.  Eski  tarihçilerden  Şehristani,  "bu
            Kişiliği ve başarıları               tip suçlamalara genel olarak şüpheyle yaklaşılmalı
                                                 çünkü suçlamalar Muhammed bin Zekeriya Râzî ta-
            Antik çağa ait birçok kitabın çevirileri yapılmıştır.   rafından sert bir şekilde saldırılan İsmaililer tarafın-
          Antik Çağ'da Thales'le başlayıp gelişen doğa felse-  dan yapılmışlardır." diye iddia etmiştir.
          fesinin  İskenderiye  kütüphanesinin  yakılmasıyla
          kesintiye uğramasından sonra İslam uygarlığı içinde   Ebu Hatim'e göre Razi dinler hakkında şiddetli
          tekrar doğuşu Ebu Bekir el Razi ile olmuştur. Bunun   eleştirilerde bulunmuştur; özellikle de peygamber-
          yanı sıra Aristoteles ve idealizm felsefesinin takip-  lik deneyimi sonucu vahiy inmiş dinlere karşı. Razi,
          çisi Farabi'yi ve idealizm ve doğa felsefesini birleş-  "[Tanrı]  birtakım  kişileri  diğerlerinin  üzerine  tayin
          tirmeye çalışan İbni Sina'yı önemli isimler arasında   etmemeli ki bu onlara zeval getirecek şekilde bir-
          sayabiliriz. Ebu Bekir el Razi İslam içindeki önemli   birlerinin aralarında ne rekabet ne de anlaşmazlık
          akımlarla çatışmaya girmiş ve İslam uygarlığı için-  çıkmasın" demiştir.
          de Thales benzeri bir gelenek kuramamıştır. Daha

      16
   13   14   15   16   17   18   19   20   21   22   23